Το «κρυφό» σήμα του εγκεφάλου που προειδοποιεί για Αλτσχάιμερ χρόνια πριν

Η νόσος Αλτσχάιμερ συνήθως ανακαλύπτεται όταν τα συμπτώματα έχουν ήδη επηρεάσει αισθητά τη μνήμη και τη λειτουργικότητα του εγκεφάλου. Ωστόσο, νέα επιστημονικά δεδομένα, τα οποία δημοσιεύονται στο περιοδικό Imaging Neuroscience, δείχνουν ότι ο εγκέφαλος μπορεί να «προειδοποιεί» πολύ νωρίτερα, στέλνοντας διακριτικά σήματα που μέχρι σήμερα περνούσαν απαρατήρητα. Πρόκειται για μικρές αλλαγές στη δραστηριότητα των εγκεφαλικών κυμάτων, οι οποίες φαίνεται ότι μπορούν να προειδοποιήσουν για την εμφάνιση της νόσου ακόμη και δυόμισι χρόνια πριν από την επίσημη διάγνωση.

Πώς εντοπίστηκε το πρώιμο σήμα στον εγκέφαλο

Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε άτομα με ήπια νοητική διαταραχή, μια κατάσταση που συχνά θεωρείται μεταβατικό στάδιο ανάμεσα στη φυσιολογική γήρανση και στην άνοια. Αν και δεν εξελίσσονται όλοι οι ασθενείς με αυτή τη διάγνωση σε Αλτσχάιμερ, κάποιοι τελικά εμφανίζουν τη νόσο. Το ερώτημα ήταν αν υπάρχει τρόπος να ξεχωρίσει κανείς ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο, πριν γίνουν εμφανή τα σοβαρά συμπτώματα.

Όπως διαβάζουμε στο Science Alert, για να απαντήσουν σε αυτό, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μια ανώδυνη και μη επεμβατική μέθοδο απεικόνισης που καταγράφει τη μαγνητική δραστηριότητα του εγκεφάλου σε κατάσταση ηρεμίας. Μελετώντας τα εγκεφαλικά σήματα δεκάδων ασθενών, εντόπισαν σαφείς διαφορές ανάμεσα σε όσους αργότερα ανέπτυξαν Αλτσχάιμερ και σε εκείνους που παρέμειναν υγιείς γνωστικά.

Ο ρόλος των εγκεφαλικών κυμάτων στη γνωστική λειτουργία

Το στοιχείο που ξεχώρισε ήταν η συμπεριφορά των λεγόμενων βήτα κυμάτων, τα οποία σχετίζονται με τη συγκέντρωση, τον έλεγχο της σκέψης και τη ρύθμιση της εγκεφαλικής δραστηριότητας. Στα άτομα που εξελίχθηκαν σε Αλτσχάιμερ, αυτά τα κύματα εμφανίζονταν πιο σπάνια, ήταν πιο αδύναμα και διαρκούσαν λιγότερο σε σύγκριση με τους υπόλοιπους. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλός τους δυσκολευόταν να διατηρήσει τα απαραίτητα «ξεσπάσματα» δραστηριότητας που βοηθούν στη σωστή επεξεργασία των πληροφοριών.

Οι αλλαγές αυτές φαίνεται να σχετίζονται με έναν βασικό μηχανισμό του εγκεφάλου: την ανασταλτική λειτουργία. Πρόκειται για την ικανότητα να φιλτράρουμε ερεθίσματα, να ελέγχουμε παρορμήσεις και να εστιάζουμε σε αυτό που είναι πραγματικά σημαντικό. Όταν αυτή η λειτουργία εξασθενεί, ο εγκέφαλος γίνεται πιο «θορυβώδης» και λιγότερο αποδοτικός, κάτι που θεωρείται χαρακτηριστικό των πρώιμων σταδίων της νόσου Αλτσχάιμερ.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι μια φυσιολογική μείωση της δραστηριότητας των βήτα κυμάτων παρατηρείται και στη φυσική γήρανση, συνήθως μετά την ηλικία των 60 ετών. Ωστόσο, στους ασθενείς που κατευθύνονται προς το Αλτσχάιμερ αυτή η μείωση φαίνεται να επιταχύνεται, ξεπερνώντας τα όρια της φυσιολογικής φθοράς. Αυτή ακριβώς η διαφορά μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο «καμπανάκι» για τους γιατρούς.

Τι σημαίνει η έγκαιρη πρόβλεψη για το μέλλον της θεραπείας

Μέχρι σήμερα, πολλές εξετάσεις εγκεφαλικής δραστηριότητας βασίζονταν σε μέσους όρους, χάνοντας λεπτές αλλά κρίσιμες πληροφορίες. Η πιο προσεκτική ανάλυση αυτών των σύντομων εγκεφαλικών «εκρήξεων» αποκαλύπτει ένα μοτίβο που συνδέεται άμεσα με τη μελλοντική γνωστική επιδείνωση. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για πιο έγκαιρη διάγνωση, σε μια φάση όπου ενδεχόμενες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να έχουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι στο επόμενο στάδιο θα μπορέσουν να κατανοήσουν τι ακριβώς πάει στραβά στον εγκέφαλο και οδηγεί σε αυτές τις αλλαγές. Αν καταφέρουν να αναπαράγουν το φαινόμενο σε υπολογιστικά μοντέλα, ίσως γίνει εφικτό να δοκιμαστούν νέες θεραπείες που θα στοχεύουν στη διόρθωση αυτής της δυσλειτουργίας. Αν και δεν προβλέπεται να βρεθεί τέτοια λύση στο άμεσο μέλλον, το εύρημα αυτό ενισχύει την αισιοδοξία ότι το Αλτσχάιμερ μπορεί κάποτε να ανιχνεύεται πολύ πριν αφήσει το αποτύπωμά του στη μνήμη και την καθημερινή ζωή.